Ultrasonografiai krążenie oczne
Od obrazu struktury do pomiaru przepływu.
W mojej pracy naukowej obraz oka spotyka się z pytaniem o jego ukrwienie. Sama budowa nie wyjaśnia wszystkich zaburzeń widzenia. Dlatego obok oceny tkanek zajmowałam się prędkością przepływu krwi w naczyniach za gałką oczną — u dzieci i dorosłych, w różnych sytuacjach klinicznych.
PSV to prędkość szczytowa, EDV — końcoworozkurczowa. RI opisuje ich relację. Prędkości podaje się w cm/s; RI nie ma jednostki. Nie są to wartości objętościowego przepływu krwi.
Ruch krwi i obrazowanie naczyń oka
USG w prezentacji B pozwala oceniać struktury gałki ocznej i oczodołu. Doppler dodaje informację o ruchu krwi. Zestawienie tych dwóch perspektyw pomaga odpowiedzieć na bardziej precyzyjne pytanie: czy do obrazu choroby dołączają zaburzenia krążenia?
Nie traktuję tych informacji zamiennie. Obraz struktury, parametry naczyniowe i funkcja widzenia opisują różne części tego samego problemu. W moich publikacjach pojawiają się obok siebie ultrasonografia, OCT, badania elektrofizjologiczne oraz ocena kliniczna. Dopiero ich zestawienie pozwala właściwie odczytać wynik.
Journal of ultrasonography · 2019Journal of clinical medicine · 2023
Fundament moich badań
Krążenie oczne było tematem mojego doktoratu, uzyskanego w 1998 roku. Badałam wówczas parametry przepływu krwi w tętnicach gałkowych u osób ze zwyrodnieniem plamki. Ten nurt rozwijałam dalej w rozprawie habilitacyjnej poświęconej ultrasonografii dopplerowskiej w kolorze, krążeniu ocznemu oraz zmianom przepływu w AMD i jaskrze.
Monografia ukazała się w 2009 roku, a stopień doktora habilitowanego uzyskałam w 2010 roku. To dwa różne momenty: wydanie opracowania i nadanie stopnia. Wcześniej, w 2001 roku, opublikowałam rozdział o zastosowaniu kolorowego Dopplera w podręczniku „Metody obrazowania w okulistyce”.
PUM · biogram, s. 16Biblioteka Narodowa · monografiaMetody obrazowania w okulistyce · 2001
Pomiar potrzebuje reguł
Rozwój metody oznacza również uporządkowanie sposobu jej stosowania. W 2019 roku opublikowałam jednoautorskie zalecenia dotyczące ultrasonografii dopplerowskiej w okulistyce: „Guidelines for ultrasound examination in ophthalmology. Part III: Color Doppler ultrasonography”.
Opracowanie obejmuje przygotowanie pacjenta, technikę skanowania, bezpieczeństwo, parametry pomiaru i zastosowania kliniczne. Biuletyn PUM wskazuje mój wkład w wytyczenie standardów postępowania w polskiej okulistyce. Jego konkretnym, dostępnym do przeczytania świadectwem jest właśnie ta publikacja.
Porównywalność wyniku wymaga uwagi: znaczenie mają położenie bramki pomiarowej, kąt badania, nacisk głowicy i warunki ogólnoustrojowe. Liczba odczytana z aparatu nie jest jeszcze kompletną interpretacją.
Co właściwie mierzymy?
W badaniach oceniałam między innymi szczytową prędkość skurczową — PSV — oraz prędkość końcoworozkurczową — EDV. Obie opisują ruch krwi w określonych fazach cyklu serca. W naczyniach pozagałkowych podaje się je w centymetrach na sekundę, cm/s.
Wskaźnik oporu RI wylicza się z różnicy PSV i EDV odniesionej do PSV. Nie ma jednostki. Jest pośrednią informacją o charakterze przepływu; sam nie stanowi rozpoznania choroby.
Pomiar prędkości nie jest automatycznie pomiarem objętości krwi przepływającej w ciągu minuty. Również kolory na obrazie mają ściśle określone znaczenie: pokazują kierunek względem głowicy. Nie mówią, czy krew jest utlenowana, ani nie zastępują rozpoznania tętnicy lub żyły.
Trzy obszary naczyniowe oka
Tętnica oczna — OA — doprowadza krew do struktur oczodołu i daje początek kolejnym naczyniom. Tętnica środkowa siatkówki — CRA — wiąże pomiar z krążeniem siatkówkowym. Tętnice rzęskowe tylne — PCA — są ważne dla ukrwienia innych struktur oka, w tym naczyniówki.
Te naczynia nie są trzema nazwami tego samego pomiaru. W pracach dotyczących krótkowzroczności, jaskry i chorób ogólnoustrojowych analizowaliśmy ich parametry oddzielnie. Pytanie dotyczyło zarówno wartości przepływu, jak i tego, z czym łączą się różnice między badanymi grupami.
Bosnian journal of basic medical sciences · 2015European journal of ophthalmology · 2022
Krążenie oczne zmienia się z wiekiem
W badaniu zdrowych ochotników oceniono 162 oczy w pięciu grupach wieku. Analiza wykazała zależności między wiekiem a parametrami krążenia pozagałkowego. Wyniki młodszych i starszych osób wymagają interpretacji w odniesieniu do odpowiednich standardów diagnostycznych, uwzględniających wiek oraz warunki pomiaru.
Wniosek wskazywał na potrzebę opracowywania standardów diagnostycznych uwzględniających wiek pacjenta oraz charakterystykę aparatury i metody pomiaru stosowanej w danej pracowni. Nie powstała jedna liczba, którą można przyłożyć do każdego pacjenta. Badanie przekrojowe porównuje różne osoby; nie przedstawia wieloletniego starzenia się tych samych oczu.
Jaskra i układ naczyniowy
W badaniu 56 pacjentów z jaskrą pierwotną otwartego kąta i 54 osób kontrolnych ocenialiśmy krążenie obok lipidów, ciśnienia tętniczego, ciśnienia wewnątrzgałkowego i parametrów perfuzji. Poszukiwaliśmy powiązań między miejscowym obrazem naczyniowym a warunkami ogólnoustrojowymi.
Stwierdzone korelacje są częścią wiedzy o chorobie. Nie dowodzą, że jeden parametr lipidowy sam wywołuje jaskrę, ani że Doppler zastępuje ocenę nerwu wzrokowego, pola widzenia czy pozostałe badania okulistyczne.
Oko w chorobie ogólnej
Moje prace obejmują także młode osoby z cukrzycą typu 1 oraz pacjentki z toczniem rumieniowatym układowym. W badaniach dotyczących cukrzycy analizowano parametry krążenia ocznego w odniesieniu do dyslipidemii, natomiast w badaniach pacjentek z toczniem uwzględniano również wyniki immunologiczne. To spojrzenie wykraczające poza samą gałkę oczną, ale nadal oparte na konkretnych pomiarach krążenia ocznego.
Opis przypadku zespołu CADASIL przedstawia zestawienie ultrasonografii dopplerowskiej z obrazowaniem siatkówki, elektrofizjologią i diagnostyką neurologiczną. Pojedynczy przypadek może uwidocznić problem diagnostyczny związany z zaburzeniami przepływu w tętnicach pozagałkowych.
Medical science monitor : international medical journal of experimental and clinical research · 2008Medical science monitor : international medical journal of experimental and clinical research · 2009Journal of clinical medicine · 2023
Gdy guz wymaga różnicowania
W pracy poświęconej różnicowaniu guzów wewnątrzgałkowych oceniłam cechy zmian u 44 pacjentów z nowotworami złośliwymi oraz 49 pacjentów ze zmianami łagodnymi. Analiza obejmowała unaczynienie, lokalizację, powierzchnię guza oraz jego cechy ultrasonograficzne.
Celem badania było określenie parametrów pomocnych w różnicowaniu cech złośliwości guzów wewnątrzgałkowych. Nie istnieje pojedynczy wskaźnik dopplerowski, który samodzielnie rozstrzygałby o charakterze zmiany nowotworowej. Wynik należy interpretować łącznie z pozostałymi danymi klinicznymi i diagnostycznymi.
Przepływ i struktura oka krótkowzrocznego
W badaniu obejmującym 40 oczu krótkowzrocznych oraz 20 oczu kontrolnych zestawiono parametry krążenia pozagałkowego uzyskane metodą Dopplera z wynikami OCT. Analizowano związki parametrów przepływu z długością osiową gałki ocznej oraz grubością wybranych warstw siatkówki. Badanie dokumentuje zależności między parametrami naczyniowymi i strukturalnymi, ale nie rozstrzyga o kierunku zależności przyczynowej.
Ten kierunek badań prowadzi do osobnego rozdziału poświęconego krótkowzroczności oraz do omówienia moich prac nad diagnostyką, pomiarem i oceną rozwoju tej wady wzroku.
Poznaj badania nad krótkowzrocznościąEuropean journal of ophthalmology · 2022Journal of ophthalmology · 2018
Kiedy trudno zobaczyć dno oka
Brak przezierności ośrodków optycznych oka może ograniczać ocenę dna oka, ale sam w sobie nie wyklucza ultrasonograficznej oceny struktur gałki ocznej, a w odpowiednich warunkach również oceny przepływu metodą Dopplera. W opracowaniu z 2006 roku opisywałam pomocniczą rolę ultrasonografii w dokumentowaniu zmian towarzyszących retinopatii wcześniaków, także przy ograniczonym wglądzie w tylny odcinek oka.
To część szerszej historii diagnostyki najmłodszych pacjentów, rozwiniętej w osobnym rozdziale o ROP.
Poznaj retinopatię wcześniakówPytanie pozostaje kliniczne
Wynik pomiaru ma znaczenie wtedy, gdy pomaga zrozumieć sytuację konkretnego człowieka. Dlatego w moich publikacjach parametry naczyniowe wracają do obrazu oka, funkcji widzenia i choroby pacjenta. To właśnie między tymi informacjami szukamy odpowiedzi — bez sprowadzania rozpoznania do pojedynczej liczby.
Wybrane publikacje
Własne badania, opisy przypadków i opracowania. Rodzaj pracy oraz badana grupa są podane osobno — nie każdy artykuł jest próbą leczenia.
Disturbances of Ocular Circulation in Color Doppler Imaging, Retinal Changes and Electrophysiological Tests with Neuro-Ophthalmological Clinical Symptoms in the Course of CADASIL Syndrome-A Case Report.
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Patrycja Woźniak, Wiktoria Bosy-Gąsior, Adam Kaniewski.
Zestawiła zaburzenia krążenia w Dopplerze, zmiany siatkówki i elektrofizjologii z obrazem neurologicznym choroby genetycznej.
Correlation between retrobulbar blood flow parameters and retinal nerve fiber, ganglion cell and inner plexus layer thickness in myopia.
Pełne autorstwo
Ewa M Grudzińska, Daniel Zaborski, Monika Marzanna Modrzejewska.
Połączyła parametry krążenia z długością osiową oka oraz grubością warstw RNFL i GCIPL.
Guidelines for ultrasound examination in ophthalmology. Part III: Color Doppler ultrasonography.
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska.
Uporządkowała przygotowanie pacjenta, technikę badania, bezpieczeństwo i zastosowania dopplerowskiej oceny krążenia pozagałkowego.
Modern Diagnostic Techniques for the Assessment of Ocular Blood Flow in Myopia: Current State of Knowledge.
Pełne autorstwo
Ewa Grudzińska, Monika Marzanna Modrzejewska.
Zestawiła metody pomiarowe i otwarte pytanie: czy zmiana krążenia poprzedza zmiany struktur oka, czy z nich wynika.
A Novel Approach to the Differentiation of Intrabulbar Tumors in Color Doppler Imaging.
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Marta P Wiącek.
Oceniała, czy cechy unaczynienia, powierzchni i lokalizacji zmiany pomagają różnicować guzy wewnątrzgałkowe.
Parameters characterizing age-dependent retrobulbar circulation in healthy subjects measured by color Doppler ultrasonography.
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Brent Siesky, Annahita Amireskandari, Stephen Holland, Wilhelm Grzesiak, Daniel Zaborski, Andrew Huck, Alon Harris.
Pokazuje, że interpretacja prędkości i wskaźników krążenia musi uwzględniać wiek oraz normy danej pracowni i aparatu.
The role of lipid dysregulation and vascular risk factors in glaucomatous retrobulbar circulation.
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Wilhelm Grzesiak, Daniel Zaborski, Anna Modrzejewska.
Badała związki parametrów przepływu z lipidami, ciśnieniem tętniczym, ciśnieniem wewnątrzgałkowym i perfuzją w jaskrze.
Retrobulbar blood flow and visual organ function disturbance in the course of giant cell arteritis coexisting with optic disc drusen - a case report.
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Michał Post, Marcin Milchert.
Pokazuje zestawienie Dopplera z badaniami funkcji wzrokowej w złożonej diagnostyce niedokrwienia.
Ocular circulation in systemic lupus erythematosus.
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Lidia Ostanek, Danuta Bobrowska-Snarska, Danuta Karczewicz, Grazyna Wilk, Marek Brzosko, Alon Harris.
Połączyła ocenę oporu w naczyniach oka z immunologicznymi cechami choroby ogólnoustrojowej.
Predictive value of color Doppler imaging in an evaluation of retrobulbar blood flow perturbation in young type-1 diabetic patients with regard to dyslipidemia.
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Elzbieta Pieńkowska-Machoy, Wilhelm Grzesiak, Danuta Karczewicz, Grazyna Wilk.
Badała związki parametrów krążenia ocznego z lipidami u młodych osób z cukrzycą typu 1.
[Blood flow in eye arteries assessed by Doppler ultrasound in patients with myopia].
Pełne autorstwo
Danuta Karczewicz, Monika Marzanna Modrzejewska.
Łączy wielkość wady refrakcji z prędkościami przepływu w tętnicach oka; pokazuje wczesny etap badań naczyniowych nad krótkowzrocznością.
Zastosowanie kolorowej ultrasonografii dopplerowskiej w okulistyce
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska.
Dokumentuje wczesne opracowanie zastosowania Dopplera w polskim podręczniku obrazowania okulistycznego.