Krótkowzroczność
u dzieci
Od pomiaru refrakcji do kontroli wzrostu oka
Minus na recepcie opisuje refrakcję. Kolejne pomiary długości oka pomagają zobaczyć proces, który rozwija się w czasie.
Dorobek prof. Moniki Marzanny Modrzejewskiej łączy badania przesiewowe dzieci z oceną struktury oka, funkcji siatkówki i codziennego funkcjonowania najmłodszych pacjentów.
Dioptrie, milimetry i odpowiedź siatkówki opisują różne aspekty widzenia. Żaden z tych pomiarów nie zastępuje pozostałych.
1518
ośmiolatków w analizie badań przesiewowych z lat 2017–2019 w północno-zachodniej Polsce.
Monika Modrzejewska i współautorzy · publikacja z 2023 r.
Najpierw pewność pomiaru
W badaniu z udziałem 1518 dzieci najważniejszy okazał się sam sposób oceny refrakcji. Odczyt autorefraktometru przed cykloplegią mógł kwalifikować dziecko do grupy krótkowzrocznej, choć po czasowym osłabieniu akomodacji klasyfikacja była inna.
Akomodacja pozwala oku dostosować ostrość do patrzenia z bliska. U dziecka jest silna i może wpływać na pomiar. Cykloplegia ogranicza ten wpływ, pomagając oddzielić wadę refrakcji od udziału akomodacji. To publikacja dotycząca wiarygodności rozpoznania, zanim pojawi się pytanie o leczenie.
- Przed cykloplegią
- 63,1%na rycinie 3 — odczyty sklasyfikowane jako krótkowzroczne przed podaniem kropli.
- Po cykloplegii
- 16,8%odsetek sklasyfikowany jako krótkowzroczny po cykloplegii, według przyjętego kryterium SE ≤ −0,50 D.
Trzy różne odczyty
Badanie refrakcji, biometria i elektrofizjologia nie odpowiadają na to samo pytanie. W pracy badawczej ich znaczenie ujawnia się właśnie we wzajemnym odniesieniu.
- dioptrieRefrakcja
- Opisuje stan optyczny oka. Zależy nie tylko od jego długości, lecz także od właściwości układu optycznego oraz warunków badania.
- milimetryDługość osiowa
- AL jest pomiarem strukturalnym wzdłuż osi gałki ocznej. Powtarzane pomiary pozwalają śledzić jej wzrost; pojedynczy wynik potrzebuje kontekstu wieku i wcześniejszej dynamiki.
- PERGFunkcja siatkówki
- Elektroretinogram wzorcowy (PERG) dostarcza informacji o czynności plamki i komórek zwojowych siatkówki w odpowiedzi na bodziec wzorcowy. Interpretacja jego wyniku wymaga uwzględnienia między innymi długości osiowej gałki ocznej i stanu układu optycznego.
Długość oka zmienia interpretację
W badaniu obejmującym 60 młodych dorosłych w wieku 20–40 lat analizowano zapis elektroretinogramu wzorcowego (PERG) w zależności od stopnia krótkowzroczności i długości osiowej gałki ocznej. Większa długość osiowa wiązała się z niższymi amplitudami P50 i N95 oraz dłuższym czasem szczytu P50. Wyniku elektrofizjologicznego nie należy więc odczytywać w oderwaniu od AL.
Badanie przeprowadzono w grupie młodych dorosłych. Wyniki wskazują na konieczność interpretowania zapisu PERG z uwzględnieniem stopnia krótkowzroczności i długości osiowej gałki ocznej.
Ten kierunek badań ma wcześniejsze korzenie w ocenie krążenia ocznego. W pracy z 2004 roku analizowano związek stopnia krótkowzroczności z parametrami przepływu krwi w tętnicach oka u dorosłych. W badanej grupie większe nasilenie krótkowzroczności wiązało się z niższą prędkością skurczową przepływu (Vs).
Wzrok i aktywność fizyczna
W badaniach z 2022 roku rozszerzyłam ocenę o aktywność fizyczną, kontrolę równowagi i koordynację ruchową dzieci. W jednej z analiz porównano 52 dzieci z krótkowzrocznością i 53 bez krótkowzroczności, w wieku 9–11 lat. Poziom aktywności modyfikował zależność między krótkowzrocznością a wynikami testów równowagi.
Druga publikacja analizowała charakter tych zależności z uwzględnieniem cech rozwoju i budowy ciała. Obie prace mają charakter obserwacyjny i dotyczą funkcjonowania oraz koordynacji ruchowej dzieci. Nie są badaniami skuteczności sportu jako terapii krótkowzroczności. Jednocześnie aktywność na świeżym powietrzu pozostaje ważnym elementem profilaktyki rozwoju krótkowzroczności, co potwierdzają odrębne badania interwencyjne i epidemiologiczne.
Ryzyko krótkowzroczności
W pracy z 2024 roku przeanalizowano 1155 kompletnych rekordów z grupy 1518 ośmioletnich dzieci. Oceniono refrakcję po cykloplegii oraz wybrane parametry akomodacji i widzenia obuocznego.
Do przyjętej w publikacji kategorii premyopii zakwalifikowano 704 dzieci, czyli 60,9% analizowanej grupy. To klasyfikacja w konkretnej próbie i według kryteriów tej pracy — nie odsetek dzieci, u których później na pewno rozwinęła się krótkowzroczność.
Praktyczny sens tego pytania brzmi: jak rozpoznać profil ryzyka i obserwować zmiany prowadzące do krótkowzroczności, zanim sam zapis na recepcie stanie się wyraźnie minusowy?
Od pomiaru do terapii
Współczesna kontrola progresji korzysta z różnych sposobów oddziaływania na wzrost oka. Dobór metody wymaga odniesienia do wyników badania i ich zmian w czasie. Wśród stosowanych rozwiązań znajdują się:
- terapia powtarzanym czerwonym światłem — RLRL;
- wybrane, uzasadnione klinicznie terapie skojarzone — RLRL z soczewkami okularowymi spowalniającymi progresję krótkowzroczności;
- soczewki okularowe do kontroli krótkowzroczności — konstrukcje HOYA, Essilor, ZEISS, SZAJNA/IOT i American Lens;
- ortokorekcja;
- miękkie soczewki kontaktowe do kontroli krótkowzroczności;
- atropina.
Soczewkom okularowym i ich generacjom poświęcona jest kolejna część tego rozdziału, z odsyłaczem do szczegółowego opracowania.
Szerszy wymiar pracy eksperckiej obejmuje także współautorstwo wytycznych Polskiego Towarzystwa Okulistycznego z 2024 r. To opracowanie zaleceń, odrębne od własnych badań klinicznych.
Soczewki okularowe spowalniające krótkowzroczność
Specjalne soczewki okularowe korygują wadę wzroku i pomagają ograniczać dalszy wzrost oka. Wykorzystują różne konstrukcje optyczne, a kolejne generacje rozwijają sposób dostarczania sygnału rozogniskowania.
- HOYA — MiYOSMART (DIMS) i MiYOSMART iQ (DIMS TED);
- Essilor — Stellest (HAL / H.A.L.T.) i Stellest 2.0 (H.A.L.T. MAX);
- ZEISS — MyoCare i MyoCare S (C.A.R.E.), MyoEase oraz MyoActive (M.O.V.E.);
- SZAJNA / IOT — MioControl HD i MioExpert HD, z odmiennym rozkładem mocy; MioExpert HD wykorzystuje konstrukcję asymetryczną MPDL;
- American Lens — MyHero.
Poszczególne rozwiązania różnią się geometrią, układem stref i zakresem dokumentacji klinicznej. Wyniki badań dotyczą konkretnej konstrukcji i generacji; wybór soczewek wymaga dopasowania do potrzeb dziecka i kontroli progresji.
Poznaj konstrukcje i generacje soczewek — krótkowzroczność.plŚwiatło i wzrost oka
RLRL jest już wdrożoną klinicznie metodą kontroli progresji krótkowzroczności u dzieci.
Metoda i konkretny wyrób
RLRL oznacza powtarzaną ekspozycję na czerwone światło o niskiej intensywności. Sama nazwa nie gwarantuje jednakowych parametrów, dawki ani konstrukcji urządzenia we wszystkich publikacjach.
Eyerising Myopia Management Device — EMMD jest konkretnym wyrobem medycznym do kontroli progresji krótkowzroczności. Dokumentacja producenta opisuje to przeznaczenie; w bazie jednostki certyfikującej DQS urządzenie figuruje w zakresie certyfikacji MDR (UE) 2017/745 jako wyrób klasy IIa.
W opisywanym tu modelu klinicznym RLRL odnosi się do terapii z wykorzystaniem EMMD. Wyniki badań innych urządzeń pozostają wynikami tych urządzeń i protokołów. Nie należy ich automatycznie przypisywać EMMD.
EMMD · dokumentacja przeznaczeniaDQS · zakres certyfikacji MDR
Kwalifikacja, przestrzeganie instrukcji i monitorowanie funkcji oraz struktury oka pozostają częścią opieki. Status wyrobu i wynik pojedynczego badania nie zastępują oceny konkretnego dziecka.
Dowody mają swój zakres
Wybrane badania z innych ośrodków tworzą kontekst współczesnej kontroli progresji. Różnią się populacją, protokołem i długością obserwacji. Nie są własnymi badaniami Profesor.
| Badanie | Co wnosi | Jak czytać wynik |
|---|---|---|
| Jiang i wsp., 2022 Wieloośrodkowe RCT | 264 dzieci w wieku 8–13 lat przydzielono losowo; 246 uwzględniono w analizie. Skorygowana średnia zmiana AL po 12 miesiącach: 0,13 mm z RLRL wobec 0,38 mm przy zwykłych okularach. | Porównanie dotyczy wskazanego protokołu, populacji i rocznej obserwacji. Nie jest rankingiem wszystkich metod. |
| Xiong i wsp., 2022 Obserwacja po RCT | Dwuletnie dane dotyczą utrzymania efektu oraz przyspieszenia progresji po zaprzestaniu terapii — reboundu. | Drugi rok obserwacji nie oznacza nowej randomizacji na całe dwa lata. |
| Liu i wsp., 2026 Metaanaliza 14 RCT | 1942 uczestników łącznie. Różnica zmiany AL po 12 miesiącach: −0,33 mm na korzyść RLRL względem zwykłych okularów; 95% CI: −0,39 do −0,27 mm. | Stwierdzono znaczną heterogeniczność. Średni efekt nie przewiduje wyniku pojedynczego dziecka. |
| Chen i wsp., 2026 Kohorta wieloośrodkowa | Obserwacja do trzech lat wnosi dane o dłuższym stosowaniu i monitorowaniu siatkówki w praktyce klinicznej. | Badanie obserwacyjne nie kontroluje wszystkich czynników tak jak RCT. Dalsza ocena długoterminowa pozostaje istotna. |
Kierunek efektu w kontroli krótkowzroczności jest wsparty badaniami. Otwarte pytania dotyczą m.in. różnic między protokołami i urządzeniami, wieloletniej obserwacji oraz sposobu kończenia terapii. Tych danych nie przenosi się automatycznie na inne choroby.
A co z niedowidzeniem?
W kontroli krótkowzroczności RLRL jest metodą wdrożoną. W niedowidzeniu krótkowzrocznym dopiero powstaje znacznie mniejsza baza bezpośrednich dowodów klinicznych.
66 dzieci
- Wiek
- 4–8 lat
- Populacja
- Niedowidzenie krótkowzroczne
- Obserwacja
- 6 miesięcy
Pierwszy bezpośredni sygnał
Li i wsp. w randomizowanym badaniu z 2025 r. porównali okulary jednoogniskowe z taką samą korekcją połączoną z terapią low-level red light. W obu grupach poprawiła się najlepiej skorygowana ostrość wzroku — BCVA. W grupie z czerwonym światłem poprawa była większa; korzystniej przebiegały też zmiany SER i AL.
Dodatkowy sygnał: opis przypadku z 2026 r.
Opis dziecka z wysoką krótkowzrocznością, anizometropią i niedowidzeniem przedstawia korzystną obserwację po terapii. Pojedynczy przypadek generuje hipotezę; nie ustala przyczynowości ani skuteczności leczenia. Jego znaczenie dowodowe jest mniejsze niż randomizowanego badania 66 dzieci.
PRYZMAT 2026
24–25 października 2026 · Łódź
Skuteczność i ograniczenia terapii światłem czerwonym (RLRL) w leczeniu niedowidzenia u dzieci
Autorka plakatu: mgr Agnieszka Sus — ortoptystka, optometrystka i pedagog. Zajmuje się diagnostyką oraz terapią zaburzeń widzenia, szczególnie u dzieci. Pracuje w NZOZ OKO w Gdyni, w Poradni Okulistyki Dziecięcej; figuruje w oficjalnym harmonogramie przyjęć w ramach NFZ.
Jest związana z Centrum Ortoptyczno-Pedagogicznym Ortooko. W numerze 5(96)/2025 czasopisma „Optyka” opublikowała artykuł „Znaczenie diagnozy ortoptycznej w diagnostyce pedagogicznej”. Jej plakat P/7 jest wymieniony w oficjalnym programie PRYZMAT 2026.
NZOZ OKO · harmonogram NFZOptyka 5/2025 · artykuł autorki, s. 52–53
To kontekst krytycznego przeglądu piśmiennictwa, a nie własne badanie kliniczne autorki. Dowody na kontrolę krótkowzroczności i dowody na poprawę w niedowidzeniu wymagają odrębnego odczytania — samo podobieństwo interwencji nie znosi tej granicy.
Zobacz plakat w wykazie oficjalnego programuNiedowidzenie wymaga osobnego spojrzenia na rozwój widzenia obuocznego, refrakcję i plastyczność układu wzrokowego.
Poznaj obszar: okulistyka dziecięcaWybrane publikacje Profesor
Prace badawcze i opracowanie eksperckie zestawiono oddzielnie od zewnętrznych badań RLRL. Podana pozycja wśród autorów nie oznacza automatycznego przypisania nadzoru ani kierowania projektem.
[Blood flow in eye arteries assessed by Doppler ultrasound in patients with myopia]
Pełne autorstwo
Danuta Karczewicz, Monika Marzanna Modrzejewska.
Łączy stopień krótkowzroczności z parametrami przepływu w tętnicach oka u dorosłych; nie jest badaniem terapii dzieci.
Axial Length in Patients with Myopia and Interpretation of Pattern Electroretinogram Recordings
Pełne autorstwo
Ewa Grudzińska, Monika Marzanna Modrzejewska.
Pokazuje, że interpretacja odpowiedzi PERG wymaga uwzględnienia długości osiowej oka; próba obejmowała 60 dorosłych.
Does Physical Activity Moderate the Relationship between Myopia and Functional Status in Children 9-11 Years of Age?
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Jarosław Domaradzki, Wojciech Jedziniak, Beata Florkiewicz, Teresa Zwierko.
Analizuje związek krótkowzroczności, aktywności fizycznej i kontroli równowagi u dzieci w wieku 9–11 lat.
Assessment of the Functional Form of the Relationship between Balance Control and Physical Activity Regarding Demographic, Anthropometrical, and Eye Impairment Explanatory Covariates in 9- to 11-Year-Old Children: Results of Polynomial and Cluster Analyses
Pełne autorstwo
Jarosław Domaradzki, Monika Marzanna Modrzejewska, Dawid Koźlenia, Teresa Zwierko.
Bada kształt zależności między aktywnością i równowagą, z uwzględnieniem krótkowzroczności oraz cech rozwoju dziecka.
Evaluation of the Prevalence of Refractive Defects and Ocular Function in a Group of 1518 Children Aged 8 Years in Northwestern Poland-A Retrospective Study
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Magdalena Durajczyk.
Dokumentuje znaczenie cykloplegii w klasyfikacji refrakcji ośmiolatków. Rycina 3 i tekst zawierają rozbieżne wartości przed cykloplegią.
The Relationship between Selected Parameters and the Occurrence of Premyopia in a Group of 1155 Children Aged 8 in Northwestern Poland
Pełne autorstwo
Monika Marzanna Modrzejewska, Magdalena Durajczyk.
Rozszerza ocenę na kategorię premyopii: analizowano 1155 kompletnych rekordów z grupy 1518 ośmiolatków.
Postępowanie w krótkowzroczności u dzieci i młodzieży – wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego
Pełne autorstwo
Alina Bakunowicz-Łazarczyk, Monika Marzanna Modrzejewska, Jerzy Szaflik, Erita Filipek, Wojciech Hautz, Beata Urban.
Potwierdza współautorstwo krajowych zaleceń; jest odrębnym rodzajem dorobku niż własne badanie kliniczne.
Pełne rekordy zewnętrznych badań RLRL
Effect of Repeated Low-Level Red-Light Therapy for Myopia Control in Children: A Multicenter Randomized Controlled Trial
Pełne autorstwo
Yu Jiang, Zhuoting Zhu, Xingping Tan, Xiangbin Kong, Hui Zhong, Jian Zhang, Ruilin Xiong, Yixiong Yuan, Junwen Zeng, Ian G Morgan, Mingguang He.
264 dzieci przydzielono losowo; w analizie uwzględniono 246. Porównano roczną zmianę AL i SER z grupą zwykłych okularów.
Sustained and rebound effect of repeated low-level red-light therapy on myopia control: A 2-year post-trial follow-up study
Pełne autorstwo
Ruilin Xiong, Zhuoting Zhu, Yu Jiang, Xiangbin Kong, Jian Zhang, Wei Wang, Katerina Kiburg, Yixiong Yuan, Yanping Chen, Shiran Zhang, Meng Xuan, Junwen Zeng, Ian G Morgan, Mingguang He.
Dwuletnia obserwacja dotyczy utrzymania efektu i reboundu po odstawieniu; nie jest nową randomizacją na cały okres.
Efficacy of repeated low-level red-light therapy for myopia management in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis
Pełne autorstwo
Dayue Liu, Tao Yu, Guangcheng Ma, Juan Wang.
Łączy 14 RCT z 1942 uczestnikami; raportuje korzyść dla AL i SER przy znacznej heterogeniczności wyników.
Three-year efficacy and safety of repeated low-level red-light therapy for myopia control: a multicentre real-world study
Pełne autorstwo
Yanping Chen, Wei Wang, Ruilin Xiong, Fang Yu, Shaoxin Pan, Jing Dong, Jian Zhang, Zhuoting Zhu, Xiaohu Ding, Bin Wang, Yanxian Chen, Henry Ho-Lung Chan, Kai Yip Choi, Sonia Seen Hang Chan, Yingfeng Zheng, Danli Shi, Yuri Aung, Shoji Kishi, Kyoko Ohno-Matsui, Mingguang He.
Opisuje wyniki i monitorowanie do trzech lat w praktyce klinicznej; nie zapewnia takiej kontroli zakłóceń jak RCT.
Efficacy of single vision spectacles combined with low-level red-light therapy in myopic amblyopia for children aged 4-8
Pełne autorstwo
Lin Li, Ya Liao, Wei Wang, Yinghui Xiong, Qin Li, Lin Zhang, Xiaojuan Wang.
66 dzieci w wieku 4–8 lat z niedowidzeniem krótkowzrocznym; sześć miesięcy obserwacji. Wynik nie dotyczy wszystkich postaci amblyopii ani wskazania EMMD.
Significant Improvement in High Myopic Anisometropic Amblyopia Treated With Repeated Low-Level Red-Light (RLRL) Therapy: A Case Report
Pełne autorstwo
Qiu-Jian Zhu, Jian-Jun Liu, Lan-Jun Niu, Guang-Hui Zhao.
Obserwacja dziecka z wysoką krótkowzrocznością, anizometropią i niedowidzeniem generuje hipotezę, nie dowodzi skuteczności ani przyczynowości.